“Алим Айдамакъ”, Рессам: Людмила Гурская

БАШЛАНУВ

 Алим Азамат-огълу (Айдамакънын) терджимеиалы.

Алим Айдамакънынъ ады ве яшайыш акъкъында чокъ эфсане юре, ве къайсы икяе керчек аятыдан алынгъан, къайсы бири эфсане айырмакъ чокъ зор, амма белли ки,  Алим Азамат огълу XIX асырнынъ башында, Къарасувбазарнынъ Коперли ( Черемисовка ) коюнде дюньягъа кельди.(даа балалыкъ чагъында, бай караимлернинъ эвине, хызметликке берильген эди.Ве адалет ичюн курешмеге о вакъытлардан башлады. Алим пек мунис ве ачыкъгонъулли бир инсан олгъан себебинден, чокъусы адамлар оны  север эди. Чокъусы, ама эр кес дегиль…Алим ве онынъ саиби арасында не олдугъуны кимсе бильмез, амма о шорбаджы, Алим хызметчисини бошуна  алтын саатнынъ хырсызлыгъында къабаатлады.

Даа бир эфсане бар…Алим Азамат огълу ве байнынъ къызы арасында севги акъкъындадыр… Эльбетте, къызнынъ бабасы разылыкъ вермеди, ве чешит тюрлю алчакълыкъ япар эди. Полиске варып,Алимге чакъкъаны бу ишлерден биридир, бундан сонъ къабаатсыз Алим апс этильген эди.

Апсханеде, Алим Азамат огълу озюни мусбет тарафындан косьтерип,муддеттен эвель чыкъты. Сербестликке чыкъып, Къарасувбасаргъа ёлуны алды, ве алчакъгонъюлли базиргянлар буны билип чокъ къоркътылар, Алимни шеэр ичине алмакъ истемеген ичюн, апсханеге къайтмакъ меджбур эттирдилер. Амма Алим джесюрлигини костерди ве куньлерден биринде апсханеден къачты, ве Къарасувбазаргъа гери дёнди. Бу куньден башлап, Алим Азамат огълу гъайып олду, ве дюньягъа Алим Айдамакъ кельди.

 АЛИМНИНЪ АЙДАМАКЪЛЫГЪЫ

Эльбетте, адалетлик ичюн къанун иле куреш олмаджагъыны пек яхшы анълар эди. Ве Алим озь дженк ёлуна чыкъты. Амма Робин Гуд киби, онынъ озь такъымы ёкъ эди ве эр вакъыт янълыз ишине чыкъа эди, ве о къадар джесюр уджумлар этер эди, амма о садедже бай ве алчакъгонъюлли инсанларнын малыны хырсызлар эди, ве фукъарелерге даркъаткъан эди. Не къадар Алимни тутмагъа истерселер, арекетлери мувафакъиетсиз олур эди.Алим ич де тутулмаз эди.Амма Алим ич бир заман сакъланмаз эди. Де о эр кесин козюн огюнде Кезлевнинъ ялы боюнда кезер эди, де Акъмесджит шеэр сакинлернинъ тойлярында шенълене эди, де о белли рессам И.К.Айвазовский (Ованес агъа ) иле къавеханеде къаве ичер эди. Амма полис къамаджалав тешкиль япмагъа тырышса, бирден, санки дерсин, Алим ер тюбюне гъайып олгъан эди. Бельки керчектен де бойле олгъандыр, чюнки Алим Акъмесджитнинъ ерасты ёлларны билгенини белли эди. Амма энъ чокъ онъа адий халкъ къамаджалавла огюнде хабер этип, ве сакълап ярдым эте эдилер. Алимниъ силясы олса да, халкънынъ тариф эткенине коре о омюринде кимсени ольдюрмегенини  беллидир. Силяни исе тек къоркъузмакъ ичюн ишлеткени беллидир…

 АПС ЭТКЕНЛЕРИ ВЕ КЪАЧУВЛАРЫ

Халкъымызда айткъаны киби эр шейнинъ озь сонъу вар. Куньлерден бир кунь Алим бир сыра бай  юклю арабаларны корип, эльбетте оны токътатты. Араба ичинде озь къызынен генерал киткен эди. Къаравуллар, эр заман киби кедер этмеди, генерал де къызы ичюн къоркъып, сессиз пара джузданыны берди. Факъат бу адисени унутамады, ве Одессагъа къайтып,буюк шамата котерди ве  Алимни тутмагъына эмир этти. Ве бундан сонъра, Къырым ичинде буюктен буюк къамаджалавлар,яни Алимни тутмакъ ичюн арекетлер япар эдилер. Эр къырымтатар эркек айдамакъ киби тешкерме кечкен эди. Бу да оны тутмагъа ярдым этмеди. Амма Алимнинъ эски бир душманы бар эди. О Зуя къасабасын мемурлардан бири эди. Кенди парасына къыдырма отрядларны джыйып, бутюн  орманларны, дагъларны, бутюн дживарларны бакъып чыкътылар. Аз къалды, къолларына тюшеджек эди, амма сонъки дакъкъалар ичинде къачмакъ етиштирди.

 Фото: belogorskiy.rk.gov.ru Адет узьре, Акъмесджит шеэрге къачып мында сакъланаджакъ эди. Тамам мында оны хайырсыз сонъу беклер эди… Болдурып, Алим шеэр багъчасынынъ талдалыкъ бир ерини тапып, ятты ве юкъугъа далды. Шу арада багъчанынъ къаравулы багъча дживарларыны бакъып Алимни корьди, ве эльбетте апс этти. Кене де апсханеде о чокъ отурмады, чюнки къаравуллардан бири камерасын къапусыны ачып онъа сербестлик берген эди, ве озю де къаравуллыкътан къачты. Амма бу сефер сербестликте чокъ юрмеди- бай къырымтатарларындан бири оны корип, полиске чакъкъан эди. Кене де Алим апске. Из Эльбетте Санкт-Петербургтан олюм джезасыны талап эткен эдилер, лякин шеэр акимиети пайтахтнынъ эмирини япмадылар. Чюнки белли ки, Алим Аззамат огълу омюрюнде кимсени ольдюрмеди.

Бундан сонъ не олгъаныны кимсе бильмез, амма халкънынъ айткъанларына коре, бир- къач эфсане вардыр.

Биринджисине коре, о алты бинъ къамчынынъ урувына даянамайып, джаныны верген эди.

Экинджи икяе эткенине коре, апстен къачкъаны белли. Амма бу сефер о денъизни атлап кечти ве Туркиде, Истамбулда яшамакъ къалгъаны белли. Халкънынъ айткъанына коре, Истанбулдан да хаберлер ёллата эди.ве. Амма Къырымгъа къайтып оламады, чюнки дженк башланды.

Халкъ озь къараманыны, эльбетте унутмады,Алим адына шеэрлернинъ, койлернинъ сокъкъакълары чокъ. Алим акъкъында фильмлер чыкъарылгъан эди. Владислав Крапивиннинъ “Давно закончилась осада” повестьнинъ эсас бир къараманнынъ прототипи эди. Къырымнынъ, Бахчисарай янында гузеллерден гузель манзаралы бир “Алимова балка” деген ери Алим адына къойылы.

Алим Азамат – огълунынъ френкистандан кельген рессам, Акъмесджитнинъ  апсханеге келип, портретини язгъан эди.

Кефе ёлунда Коперли кою янында Алим Азамат-оглу эйкели турмакъта. Акъкъая ичинде оймакъ-атлы инсан. Санки, бутюн алчакъгонъюлли алдатчыларгъа бир хатырлавдыр.

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.